معرفی کتاب (19): شهر زیـــبا (مبانی، مؤلّفه‌ها و جلوه‌ها)

  •  اوّلین موضوع آن است که با توجّه به این که ”شهر زیبا“ برای زندگی انسان (یا اهل شهر) طرّاحی و برنامه‌ریزی و ساخته و مدیریّت می‌شود، باید ویژگی‌های زیبایی مورد نظر انسان برای شهر و مکان زندگی‌اش نیز به استناد باورها و جهان‌بینی و فرهنگش شناسایی و ملاک عمل قرار گیرند. به عبارت بهتر، هم انسان باید شناخته شود، هم اصول جهان‌بینی و ارزش‌های فرهنگی‌اش باید مورد مطالعه و تنظیم قرار گیرند، هم ساحت‌های حیات وی و ویژگی‌های هر یک از ساحت‌ها باید مورد نظر قرار گیرند و هم این که زیبایی‌های مابه‌ازاء هر ساحت به خوبی تبیین شوند.
  •  نکته دوّم که در امتداد نکته فوق‌الاشاره است توجّه به این موضوع اساسی است که مراتب و درجات زیبایی در طیف گسترده‌ای قرار می‌گیرند؛ و به عبارت بهتر، برای زیبایی مراتبی قابل تصوّر است که در طرّاحی و برنامه‌ریزی و ساخت و مدیریّت شهر باید همه این مراتب به اندازه و در جایگاه خود ملاک عمل و مورد توجّه قرار گیرند.
  •  نکته سوّم که توجّه جدّی به آن در بسیاری از موضوعات و زمینه‌های مطالعاتی و علمی ضرورت دارد و قابل تعمیم است لزوم توجّه به مبانی فکری و ارزش‌های فرهنگ ایرانی است. این ضرورت در بحث حاضر از آن جهت احساس می‌شود تا به وسیله آن مباحث مرتبط با مبانی و اصول زیبایی مطرح در فرهنگ ایرانی از غربت خارج شده، و بتوان برای شهر زیبای ایرانی معیارها و شاخص‌های بومی و ایرانی تعریف نمود.

مطالعه حاضر در جهت رعایت این موضوعات و تدوین پاسخ‌های مناسب و در خور به این نیازها، نگاشته و تدوین شده است؛ و اصلی‌ترین مباحث آن در شش فصل کتاب به شرح زیر گنجانده شده‌اند:

  •  مطابق روال مألوف (و ضرورتی که احساس می‌شود) فصل اوّل کتاب که عنوان “تعاریف و کلّیّات” را بر خود دارد، به توضیح و تبیین ”اهمّیت و جایگاه زیبایی“، ”اصلی‌ترین انگیزه‌های پرداختن به موضوع زیبایی و شهر زیبا“، ”شرح و توضیح اصلی‌ترین تعابیر و اصطلاحات مطرح در این قلمرو“و همچنین به تبیین ”ارتباطات چندجانبة موضوعات فکری و فلسفی و فرهنگی و عملی در رابطه با زیبایی“ پرداخته است.
  •  فصل دوّم کتاب که با عنوان زیبایی و زیبایی‌شناسی معرّفی شده است، به شرح و توضیح دو واژة اصلی مورد مطالعه یعنی ”زیبایی“ و ”زیبایی‌شناسی“ می‌پردازد. در جهت تبیین موضوعات، مباحث مورد نظر تحت عناوینی چون ”تأمّلی در نیاز انسان به زیبایی“، ”تأمّلاتی در چیستی یا تعریف زیبایی“، ”نکات تکمیلی (در تعریف زیبایی و مصادیق آن)“ و همچنین ”تعریف مختار زیبایی“ تنظیم و ارایه شده‌اند.
  •  مراتب زیبایی عنوان منتخب برای فصل سوّم کتاب است، که طیّ آن و تحت عناوین اصلی “انواع طبقه‌بندی مراتب زیبایی”، “میزان و مرتبة زیبایی اشیاء”، “زیباییِ الگو یا الگوی زیبایی”، “گسترة زیبایی” و “مراتب زیبایی شهری” به موضوعات مختلف مرتبط با مراتب و درجات زیبایی شهر و به موضوعات مؤثّر در طبقه‌بندی زیبایی شهر اشاره شده است.
  •  برای فصل چهارم کتاب عنوان “موضوعات و مفاهیم مرتبط با زیبایی” انتخاب شده است. “زیبایی و مفاهیم مرتبط با آن”، “ارتباط زیبایی با برخی موضوعات اصلی”، “زیبایی و مفاهیم هم‌معنای آن”، “زیبایی و مفاهیم مشتبه با آن” و “اضداد زیبایی” اصلی‌ترین عناوین این فصل هستند، که ذیل آنها بسیاری از موضوعاتی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم و مثبت یا منفی با زیبایی مربوط و مرتبط هستند شرح و توضیح و معرّفی شده و ارتباطشان با زیبایی تبیین شده است.
  •  برای فصل پنجم کتاب که به موضوعات و بحث‌های مربوط به مبانی و اصول زیبایی شهر و عوامل و زمینه‌ها و بستر این زیبایی می‌پردازد عنوان “جایگاه زیبایی در شهرسازی و عوامل زیبایی شهر” برگزیده شده است. عناوین اصلی این فصل که موضوعات مربوطه ذیل آنها مورد بحث و بررسی قرار خواهند گرفت عبارتند از: “زیبایی شهر و علل چهارگانة فلاسفه”، “شهرِ زیبا”، “رابطة طرّاحی شهر (و منظر آن) با زیبایی‌شناسی و هنر”، “ویژگی‌های حاکم بر شهر زیبا” و “عوامل زیبایی شهر”.
  •  پس از تبیین مبانی و اصول “زیبایی” و “شهر زیبا” در فصول پنج‌گانه فوق‌الاشاره، در فصل ششم که عنوان “معیارهای شهـر زیــبا” برای آن برگزیده شده است اصلی‌ترین معیارهای شهر زیبا تعریف و معرّفی می‌شوند؛ تا هم بتوانند معیارهایی برای طرّاحی و برنامه‌ریزی “شهر زیبا” به دست دهند؛ هم شاخص‌هایی را برای ارزیابی طرح‌ها و برنامه‌های شهر و زیبایی آن فراهم کنند؛ و هم این که از طریق آنها بتوان آرا و الگوهای مختلف بیگانه و تاریخی و وارداتی را ارزیابی نمود. همة معیارهای مورد نظر نیز تحت چهار عنوان اصلی طبقه‌بندی شده‌اند: “معیارهای معنوی و آرمانی”، “معیارهای کیفی و ذهنی”، “معیارهای بصری و شکلی” و “صفات سلبی (دوری از زشتی)”.
  •  فصل هفتم کتاب با عنوان “دریافت‌ها و توصیه‌ها” نام‌گذاری شده است، که طیّ آن موضوعات مورد نظر و نتایج حاصل از مطالعه و تحقیق حاضر ذیل دو عنوان “دریافت‌ها” و “توصیه‌ها” طبقه‌بندی و ارایه شده‌اند.

قابل ذکر است که همة فصول فوق‌الاشاره به تناسب موضوعات مورد بحث در آنها، نتیجه‌گیری یا جمع‌بندی مختصری نیز دارند؛ و برای هر کدام نیز به منظور آمادگی ورود به بحث مقدّمه‌ای کوتاه ذکر شده است.

“حسن و جمال معنایى است وجودى. ساده‏تر بگویم، زیبا به چیزى مى‏گویند که آنچه را باید داشته باشد، واجد باشد و زشت آن چیزى است که آنچه را که جا داشت دارا باشد، نداشته باشد.”

(علامه طباطبایی)

/ 0 نظر / 57 بازدید